Có bao nhiêu phương thức nhượng quyền thương mại?

Khái quát số lượng phương thức nhượng quyền thương mại

Nhượng quyền thương mại không chỉ có một hình thức duy nhất. Trên thực tế, số lượng phương thức nhượng quyền được xác định dựa trên tiêu chí phân loại mà người nghiên cứu sử dụng. Nếu xét tổng hợp theo cách tiếp cận phổ biến hiện nay, nhượng quyền thương mại thường được chia thành 4–5 phương thức chính, trong đó mỗi phương thức phản ánh mức độ chuyển giao quyền, phạm vi kiểm soát và cấu trúc quan hệ kinh doanh khác nhau.

Đối với người học mới, cách hiểu đúng không phải là “có bao nhiêu con số cố định”, mà là có bao nhiêu nhóm phương thức được thừa nhận và sử dụng rộng rãi trong thực tiễn. Từ đó, người học có thể dễ dàng nhận diện bản chất của từng hình thức nhượng quyền.

Cách phân loại phương thức theo thực tiễn kinh doanh

Trong thực tiễn kinh doanh, các phương thức nhượng quyền thường được phân loại dựa trên mức độ chuyển giao mô hình và quyền kiểm soát, gồm:

• Nhượng quyền toàn diện
• Nhượng quyền không toàn diện

Đây là cách phân loại được sử dụng phổ biến nhất trong đào tạo và vận hành doanh nghiệp, vì nó phản ánh trực tiếp cách hệ thống nhượng quyền hoạt động trên thị trường. Theo cách tiếp cận này, có 2 phương thức nhượng quyền thương mại cốt lõi.

Cách phân loại phương thức theo góc độ pháp lý

Ở góc độ pháp lý và cấu trúc hợp đồng, nhượng quyền thương mại thường được phân loại theo mối quan hệ giữa các chủ thể trong hệ thống, bao gồm:

• Nhượng quyền sơ cấp
• Nhượng quyền thứ cấp

Cách phân loại này giúp làm rõ chuỗi quyền nhượng lại và phạm vi trách nhiệm pháp lý, đặc biệt quan trọng khi hệ thống nhượng quyền mở rộng quy mô. Theo tiêu chí này, có 2 phương thức nhượng quyền thương mại chính.

Nhượng quyền thương mại toàn diện

Nhượng quyền thương mại toàn diện là phương thức phổ biến nhất hiện nay trong các hệ thống nhượng quyền chuyên nghiệp. Ở phương thức này, bên nhận quyền được chuyển giao toàn bộ mô hình kinh doanh đã hoàn chỉnh, từ thương hiệu, quy trình vận hành đến tiêu chuẩn quản lý.

Đây là hình thức thường được nhắc đến đầu tiên khi trả lời câu hỏi có bao nhiêu phương thức nhượng quyền thương mại, vì nó đại diện cho mô hình nhượng quyền chuẩn mực.

Đặc điểm nhận diện của nhượng quyền toàn diện

Nhượng quyền toàn diện có các đặc điểm nhận diện rõ ràng:

• Bên nhận quyền sử dụng thương hiệu và hệ thống nhận diện
• Quy trình vận hành được chuẩn hóa và kiểm soát chặt chẽ
• Có đào tạo, hỗ trợ kỹ thuật và giám sát định kỳ
• Bên nhận quyền phải tuân thủ nghiêm ngặt tiêu chuẩn hệ thống

Những yếu tố này cho thấy mức độ phụ thuộc cao của bên nhận quyền vào hệ thống nhượng quyền, đổi lại là khả năng vận hành ổn định và giảm rủi ro kinh doanh.

Tỷ lệ áp dụng trong thực tế thị trường

Theo quan sát thị trường, nhượng quyền toàn diện chiếm tỷ trọng lớn nhất trong các mô hình nhượng quyền đang hoạt động, đặc biệt trong các lĩnh vực:

• Thực phẩm và đồ uống
• Bán lẻ chuỗi
• Dịch vụ giáo dục và đào tạo

Trong tổng số các phương thức nhượng quyền thương mại đang được áp dụng, nhượng quyền toàn diện thường chiếm trên 60% các mô hình triển khai thực tế, cho thấy vai trò trung tâm của phương thức này trong hệ sinh thái nhượng quyền.

Nhượng quyền thương mại không toàn diện

Nhượng quyền thương mại không toàn diện là phương thức mà bên nhượng quyền chỉ chuyển giao một phần quyền kinh doanh, thường tập trung vào thương hiệu, sản phẩm hoặc công thức, không bao gồm toàn bộ mô hình vận hành. Phương thức này tồn tại song song với nhượng quyền toàn diện và được áp dụng linh hoạt trong nhiều lĩnh vực.

Khi thống kê có bao nhiêu phương thức nhượng quyền thương mại, nhượng quyền không toàn diện được xem là một phương thức độc lập, phản ánh mức độ liên kết thấp hơn giữa các bên.

Phạm vi chuyển giao quyền trong mô hình không toàn diện

Trong mô hình nhượng quyền không toàn diện, phạm vi chuyển giao thường bao gồm:

• Quyền sử dụng thương hiệu trong phạm vi nhất định
• Quyền phân phối hoặc kinh doanh sản phẩm cụ thể
• Hạn chế hoặc không chuyển giao quy trình quản trị tổng thể

Bên nhận quyền tự tổ chức hoạt động kinh doanh, ít chịu sự kiểm soát trực tiếp từ hệ thống nhượng quyền, do đó mức độ ràng buộc thấp hơn so với nhượng quyền toàn diện.

Mức độ phổ biến so với nhượng quyền toàn diện

Xét trên thị trường, nhượng quyền không toàn diện ít phổ biến hơn nhượng quyền toàn diện, nhưng vẫn chiếm tỷ lệ đáng kể trong một số ngành như:

• Phân phối hàng tiêu dùng
• Đại lý thương mại mở rộng
• Mô hình cấp quyền thương hiệu hạn chế

Trong tổng số các phương thức nhượng quyền thương mại đang được áp dụng, nhượng quyền không toàn diện thường chiếm khoảng 20–30%, tùy theo lĩnh vực và quy mô thị trường.

Nhượng quyền thương mại sơ cấp

Nhượng quyền thương mại sơ cấp là phương thức trong đó bên nhượng quyền trực tiếp ký hợp đồng với bên nhận quyền, không thông qua trung gian. Đây là hình thức đơn giản và cơ bản nhất trong cấu trúc nhượng quyền.

Khi phân loại theo mối quan hệ chủ thể, nhượng quyền sơ cấp được xem là một trong hai phương thức nhượng quyền thương mại chính.

Quan hệ trực tiếp giữa bên nhượng quyền và bên nhận quyền

Đặc trưng của nhượng quyền sơ cấp là:

• Hợp đồng ký trực tiếp giữa hai bên
• Bên nhượng quyền chịu trách nhiệm đào tạo và hỗ trợ
• Quyền và nghĩa vụ được quy định rõ ràng trong hợp đồng

Mối quan hệ này giúp giảm rủi ro pháp lý và thông tin, đồng thời tạo điều kiện kiểm soát tốt hơn chất lượng hệ thống.

Thống kê số lượng mô hình áp dụng sơ cấp

Trong giai đoạn đầu phát triển hệ thống, đa số các doanh nghiệp lựa chọn nhượng quyền sơ cấp để đảm bảo kiểm soát thương hiệu. Thực tế cho thấy:

• Phần lớn hệ thống nhượng quyền giai đoạn đầu đều áp dụng sơ cấp
• Nhượng quyền sơ cấp chiếm tỷ lệ cao trong các hệ thống quy mô nhỏ và vừa

Do đó, khi thống kê các phương thức nhượng quyền thương mại theo cấu trúc pháp lý, nhượng quyền sơ cấp luôn là phương thức nền tảng và chiếm tỷ trọng lớn.

Nhượng quyền thương mại thứ cấp

Nhượng quyền thương mại thứ cấp là phương thức trong đó bên nhận quyền ban đầu được phép nhượng quyền lại cho bên thứ ba theo phạm vi và điều kiện đã được bên nhượng quyền gốc chấp thuận. Phương thức này thường xuất hiện khi hệ thống nhượng quyền mở rộng nhanh về quy mô và địa lý.

Trong thống kê có bao nhiêu phương thức nhượng quyền thương mại, nhượng quyền thứ cấp được xem là một phương thức riêng biệt, gắn liền với chiến lược phát triển mạng lưới.

Cơ chế nhượng quyền lại trong hệ thống

Cơ chế của nhượng quyền thứ cấp thể hiện qua các điểm sau:

• Có ít nhất ba chủ thể tham gia
• Quyền nhượng lại phải được quy định rõ trong hợp đồng
• Bên nhượng quyền gốc vẫn giữ quyền kiểm soát nhất định

Cấu trúc này giúp doanh nghiệp mở rộng hệ thống nhanh hơn nhưng đồng thời làm tăng mức độ phức tạp trong quản lý và giám sát.

Quy mô và mức độ sử dụng trên thị trường

Trong thực tế, nhượng quyền thứ cấp:

• Phổ biến ở các hệ thống đã phát triển ổn định
• Thường áp dụng ở thị trường nước ngoài hoặc khu vực lớn
• Chiếm tỷ lệ thấp hơn so với nhượng quyền sơ cấp

Xét tổng thể các phương thức nhượng quyền thương mại, nhượng quyền thứ cấp chiếm tỷ trọng nhỏ nhưng đóng vai trò chiến lược trong mở rộng hệ thống.

Tổng hợp số phương thức nhượng quyền thương mại hiện nay

Từ các tiêu chí phân loại khác nhau, có thể tổng hợp số phương thức nhượng quyền thương mại theo hai nhóm chính:

• Theo phạm vi chuyển giao mô hình
• Theo cấu trúc quan hệ pháp lý

Nếu xét đầy đủ các cách phân loại đang được sử dụng phổ biến, nhượng quyền thương mại hiện nay thường được chia thành 4 phương thức chính.

Bảng thống kê các phương thức nhượng quyền

Dựa trên thực tiễn và lý thuyết phổ biến, các phương thức nhượng quyền thương mại bao gồm:

• Nhượng quyền thương mại toàn diện
• Nhượng quyền thương mại không toàn diện
• Nhượng quyền thương mại sơ cấp
• Nhượng quyền thương mại thứ cấp

Danh sách này phản ánh toàn bộ các phương thức nhượng quyền thương mại đang được thừa nhận rộng rãi, giúp người học dễ dàng ghi nhớ và phân biệt.

Nhận xét xu hướng phân loại và áp dụng

Xu hướng hiện nay cho thấy:

• Nhượng quyền toàn diện và sơ cấp chiếm tỷ trọng lớn
• Nhượng quyền không toàn diện và thứ cấp mang tính bổ trợ
• Cách phân loại linh hoạt tùy mục đích nghiên cứu và quản lý

Vì vậy, khi trả lời câu hỏi có bao nhiêu phương thức nhượng quyền thương mại, câu trả lời chính xác và đầy đủ nhất là: có 4 phương thức cơ bản, được phân loại theo các tiêu chí khác nhau.

Nhượng quyền thương mại không chỉ được nhìn nhận theo một góc độ duy nhất. Khi tổng hợp theo thực tiễn kinh doanh và cấu trúc pháp lý, có thể khẳng định rằng có bốn phương thức nhượng quyền thương mại cơ bản đang được áp dụng phổ biến hiện nay. Việc hiểu rõ từng phương thức giúp người học nắm chắc nền tảng trước khi tiếp cận sâu hơn về mô hình nhượng quyền.